Lage rugpijn komt veel voor. Soms ontstaat de pijn ineens, bijvoorbeeld tijdens het tillen of opstaan. In andere gevallen bouwt de pijn zich geleidelijk op. Vaak is niet direct duidelijk waardoor de klachten zijn ontstaan.

Gelukkig betekent lage rugpijn meestal niet dat er iets ernstig beschadigd is. In veel gevallen kun je zelf al veel doen om het herstel te ondersteunen. Maar wanneer is het verstandig om een fysiotherapeut in te schakelen?

Wat is lage rugpijn?

Lage rugpijn is pijn in het onderste gedeelte van de rug, meestal rond de onderrug en soms met uitstraling naar de bil of het bovenbeen.

De pijn kan op verschillende manieren worden ervaren. Bijvoorbeeld als:

• een zeurende of vermoeiende pijn;
• een stijf gevoel;
• pijn bij bewegen of bukken;
• een scherpe pijn bij bepaalde bewegingen;
• een gespannen gevoel in de onderrug;
• pijn die soms uitstraalt naar de bil of het been.

De oorzaak is niet altijd één duidelijk aanwijsbare structuur. Verschillende factoren kunnen invloed hebben op het ontstaan en blijven bestaan van rugklachten. Denk bijvoorbeeld aan belasting, beweging, slaap, stress, herstel en eerdere rugklachten.

Moet je rust houden bij rugpijn?

Een veelgehoord advies bij rugpijn is om vooral rust te houden. Toch is langdurig stilzitten of liggen meestal niet de beste aanpak.

Blijf, binnen wat mogelijk is, bewegen.

Dat betekent niet dat je door de pijn heen moet trainen. Het is juist verstandig om tijdelijk te kijken welke bewegingen en activiteiten goed te verdragen zijn en de belasting zo nodig aan te passen.

Een korte wandeling, rustig fietsen of het uitvoeren van normale dagelijkse activiteiten kan bijvoorbeeld prima zijn wanneer dit goed voelt.

Het doel is niet om iedere beweging volledig pijnvrij te maken, maar om je rug geleidelijk weer te belasten.

Wat kun je zelf doen bij lage rugpijn?

Een aantal eenvoudige uitgangspunten kan helpen:

1. Blijf bewegen

Probeer dagelijkse activiteiten zoveel mogelijk voort te zetten. Wissel regelmatig van houding en voorkom dat je langdurig achter elkaar zit of ligt.

2. Bouw activiteiten rustig op

Heb je door de rugpijn minder gedaan? Begin dan geleidelijk weer met je normale activiteiten. Een kleine stap vooruit is vaak beter dan in één keer te veel doen.

3. Luister naar je klachten

Een lichte toename van pijn tijdens of na een activiteit hoeft niet automatisch te betekenen dat je schade veroorzaakt. Kijk vooral naar het verloop van je klachten en hoe je lichaam reageert op de belasting.

4. Kijk naar het geheel

Rugklachten worden niet alleen beïnvloed door bewegen. Ook slaap, stress, werk, sport, herstel en dagelijkse belasting kunnen een rol spelen.

5. Geef het herstel de tijd

Lage rugpijn kan behoorlijk vervelend zijn, maar herstelt in veel gevallen geleidelijk. Probeer daarom niet voortdurend te zoeken naar één verkeerde beweging of één beschadigde plek die de pijn moet verklaren.

Wanneer kan fysiotherapie helpen?

Fysiotherapie kan zinvol zijn wanneer je klachten je dagelijkse activiteiten beperken, wanneer je onzeker bent over wat je wel of niet kunt doen of wanneer de klachten blijven terugkomen.

Tijdens een eerste afspraak kijken we niet alleen naar de plek waar je pijn voelt. We bespreken onder andere:

• wanneer de klachten zijn ontstaan;
• welke bewegingen of activiteiten klachten geven;
• wat je op dit moment wel en niet kunt;
• welke factoren mogelijk invloed hebben op je klachten;
• wat voor jou belangrijk is om weer te kunnen doen.

Op basis daarvan maken we samen een behandel- en beweegplan.

De behandeling kan bijvoorbeeld bestaan uit oefentherapie, advies en begeleiding bij het opbouwen van belasting. Wanneer dit passend is, kan ook manuele therapie onderdeel zijn van de behandeling.

Meer weten over manuele therapie? Bekijk dan onze pagina Manuele therapie.

Wanneer moet je contact opnemen met de huisarts?

De meeste lage rugklachten zijn niet ernstig. Er zijn echter situaties waarbij het verstandig is om contact op te nemen met de huisarts.

Neem bijvoorbeeld contact op met de huisarts wanneer je je ernstig ziek voelt, wanneer je koorts hebt in combinatie met rugpijn of wanneer je na een ernstig ongeval rugpijn hebt gekregen.

Ook bij nieuwe problemen met plassen of ontlasting, gevoelloosheid rond het kruis of plotselinge ernstige krachtsvermindering in een of beide benen is snelle medische beoordeling belangrijk.

Twijfel je over je klachten? Neem dan bij voorkeur contact op met je huisarts.

Kun je met rugpijn blijven sporten?

Dat hangt af van je klachten en de sport die je beoefent.

In veel gevallen is het niet nodig om volledig te stoppen met sporten. Het kan wel verstandig zijn om de intensiteit, duur of frequentie tijdelijk aan te passen.

Bijvoorbeeld:

Wel doen: een activiteit uitvoeren op een niveau dat je goed kunt verdragen.

Voorzichtig mee zijn: direct terugkeren naar maximale belasting wanneer je een periode weinig hebt bewogen.

Opbouwen: geleidelijk terug naar je normale trainingsniveau.

Heb je vragen over sporten met rugpijn? Lees ook ons artikel Kun je sporten met rugpijn?.

Hoe lang duurt lage rugpijn?

De hersteltijd verschilt per persoon. Bij veel mensen nemen de klachten binnen enkele weken duidelijk af.

Wanneer rugpijn steeds terugkomt of langdurig aanwezig blijft, kan het nuttig zijn om verder te kijken dan alleen de pijn zelf. Samen kunnen we onderzoeken welke factoren mogelijk bijdragen aan het ontstaan of blijven bestaan van de klachten en hoe je je belastbaarheid kunt verbeteren.

Samengevat

Bij lage rugpijn is langdurige rust meestal niet nodig. Blijf binnen je mogelijkheden bewegen, bouw activiteiten geleidelijk op en probeer niet bang te zijn voor iedere beweging.

Blijven de klachten je beperken, komen ze steeds terug of weet je niet goed hoe je verantwoord kunt bewegen? Dan kan een fysiotherapeut je helpen om inzicht te krijgen in je klachten en weer vertrouwen in bewegen op te bouwen.

Heb je last van lage rugpijn en wil je weten wat je kunt doen? Bij Fysiotherapie Braakhuis kijken we samen naar jouw klachten, doelen en mogelijkheden.

Maak een afspraak

Goed om te weten

Deze informatie is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen persoonlijk onderzoek of medisch advies. Klachten verschillen per persoon. Bij twijfel over de ernst of oorzaak van je klachten kun je contact opnemen met je huisarts of fysiotherapeut.

Een stijve nek na het slapen. Pijn na een lange werkdag achter de computer. Of een nek die al weken gevoelig blijft.

Nekpijn komt veel voor en kan behoorlijk hinderlijk zijn. Je kunt moeite krijgen met omkijken, werken, sporten of slapen.

Maar wat veroorzaakt nekpijn eigenlijk? En moet je je nek juist rust geven of blijven bewegen?

Waar komt nekpijn vandaan?

Nekpijn kan op verschillende manieren ontstaan.

Soms ontstaat de pijn plotseling. Bijvoorbeeld na een verkeerde beweging of een ongeval. In andere gevallen ontstaat de klacht geleidelijk.

Bij veel mensen is er geen sprake van één duidelijk aanwijsbare oorzaak of beschadiging.

Factoren die een rol kunnen spelen zijn bijvoorbeeld:

• lichamelijke belasting;
• beweging en activiteit;
• slaap;
• stress;
• werkbelasting;
• eerdere nekklachten;
• zorgen over de klachten of onzekerheid over bewegen.

Dat betekent niet dat de pijn ‘tussen de oren’ zit. Pijn is echt. Wel wordt pijn beïnvloed door meerdere factoren en niet alleen door wat er in een gewricht of spier gebeurt.

Is een verkeerde houding de oorzaak?

Een veelgehoorde verklaring voor nekpijn is een ‘verkeerde houding’.

Langdurig in dezelfde houding zitten kan zeker bijdragen aan klachten. Maar er bestaat niet één perfecte houding die nekpijn voorkomt.

Belangrijker kan zijn dat je voldoende afwisselt en je lichaam regelmatig beweegt.

Je hoeft dus niet de hele dag bewust rechtop te zitten of voortdurend te controleren of je nek precies in de juiste positie staat.

Helpt bewegen bij nekpijn?

In veel gevallen is blijven bewegen onderdeel van een goed herstel.

Dat betekent niet dat iedere beweging direct prettig moet voelen. Bij pijn kan het begrijpelijk zijn dat je bepaalde bewegingen gaat vermijden.

Toch kan het geleidelijk hervatten van normale bewegingen helpen om vertrouwen in bewegen terug te krijgen en je belastbaarheid op te bouwen.

Welke oefeningen geschikt zijn, hangt af van je klachten en doelen.

Kan stress nekpijn veroorzaken?

Stress kan invloed hebben op pijn en herstel.

Wanneer je langere tijd gespannen bent of slecht slaapt, kan je lichaam anders reageren op lichamelijke belasting. Ook kan stress ervoor zorgen dat je minder beweegt, slechter herstelt of je meer zorgen maakt over de klachten.

Dat betekent niet dat stress automatisch de oorzaak van nekpijn is.

Het is één van de factoren die bij sommige mensen kan bijdragen aan het ontstaan of blijven bestaan van klachten.

Kan fysiotherapie helpen bij nekpijn?

Dat kan.

Een fysiotherapeut kan onderzoeken welke factoren bij jouw klachten een rol spelen en samen met jou bepalen welke aanpak passend is.

Bij nekpijn kan de behandeling bijvoorbeeld bestaan uit:

• uitleg en advies;
• oefentherapie;
• het geleidelijk opbouwen van activiteiten;
• mobilisaties;
• en, wanneer passend, manipulatie.

De KNGF-richtlijn voor nekpijn adviseert bij bepaalde patiëntprofielen een combinatie van oefentherapie met cervicale en/of thoracale mobilisatie of manipulatie. Daarbij moet de oefentherapie aansluiten bij de behoeften, beperkingen en doelen van de patiënt.

De behandeling wordt dus niet alleen bepaald door waar je pijn voelt, maar door het totale beeld.

En hoe zit het met kraken?

Bij manuele therapie kunnen mobilisaties en in bepaalde situaties manipulaties worden toegepast.

Het doel daarvan is niet simpelweg om een ‘wervel terug op zijn plek te zetten’. Het menselijk lichaam werkt complexer dan dat.

Manuele technieken kunnen bij bepaalde patiënten bijdragen aan vermindering van pijn en verbetering van bewegen. Vaak worden ze gecombineerd met actieve behandeling, zoals oefeningen en begeleiding.

Meer hierover lees je in ons artikel Fysiotherapie of manuele therapie: wat is het verschil?.

Wanneer moet je naar de fysiotherapeut?

Een fysiotherapeut kan zinvol zijn wanneer je nekpijn je dagelijkse activiteiten beperkt, wanneer de klachten blijven terugkomen of wanneer je onzeker bent over bewegen.

Ook wanneer je bijvoorbeeld niet meer goed kunt sporten, werken of slapen door je nekklachten kan een beoordeling helpen.

Tijdens de eerste afspraak bekijken we samen wat er aan de hand kan zijn en wat je weer wilt kunnen doen.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Nekpijn is meestal niet ernstig. Er zijn echter situaties waarbij medische beoordeling belangrijk is.

Neem contact op met je huisarts wanneer je bijvoorbeeld ernstige of snel toenemende klachten hebt, wanneer de nekpijn is ontstaan na een ernstig ongeval of wanneer je naast de nekklachten duidelijke neurologische verschijnselen ontwikkelt.

Bij twijfel over de ernst van je klachten is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts.

Wat kun je zelf doen?

Een paar praktische uitgangspunten:

Blijf bewegen. Probeer je normale activiteiten zo veel mogelijk voort te zetten.

Wissel houdingen af. Langdurig in dezelfde houding zitten kan klachten in stand houden.

Bouw rustig op. Heb je een activiteit een tijdje vermeden? Begin dan geleidelijk opnieuw.

Let op herstel. Slaap, stress en belasting kunnen allemaal invloed hebben op hoe je je voelt.

Maak je niet onnodig zorgen. Nekpijn betekent meestal niet dat je nek beschadigd is.

Samengevat

Nekpijn kan vervelend en soms hardnekkig zijn, maar betekent meestal niet dat er iets ernstig beschadigd is.

Bewegen en het geleidelijk opbouwen van activiteiten zijn vaak belangrijke onderdelen van herstel. Afhankelijk van de klachten kan fysiotherapie bestaan uit oefentherapie, advies en begeleiding, eventueel aangevuld met manuele technieken.

Heb je nekpijn en beperkt dit je in het dagelijks leven, tijdens werk of bij het sporten? Bij Fysiotherapie Braakhuis kijken we samen naar je klachten en naar wat je weer wilt kunnen doen.

Maak een afspraak

Goed om te weten

Deze informatie is algemene informatie en vervangt geen persoonlijk onderzoek of medisch advies. De juiste behandeling verschilt per persoon en wordt afgestemd op de klachten, doelen en omstandigheden van de patiënt.

Schouderpijn kan behoorlijk hinderlijk zijn. Een jas aantrekken, iets uit een kast pakken, op je zij liggen of sporten kan ineens lastig worden.

Soms verdwijnen de klachten binnen korte tijd. In andere gevallen blijven ze weken of zelfs maanden aanwezig.

Maar waarom blijft een schouder eigenlijk pijn doen?

Schouderpijn heeft niet altijd één oorzaak

De schouder is een complex gebied waarin verschillende structuren en bewegingen samenkomen.

Bij schouderklachten kunnen onder andere pezen, spieren, gewrichten en slijmbeurzen een rol spelen. Maar ook factoren zoals belasting, slaap, stress en verwachtingen kunnen invloed hebben op pijn en herstel.

Daarom is het vaak niet mogelijk om op basis van alleen de locatie van de pijn één duidelijke oorzaak aan te wijzen.

Waarom doet mijn schouder pijn bij het heffen van mijn arm?

Een veelvoorkomende klacht is pijn bij het optillen van de arm.

Dat kan bijvoorbeeld voorkomen bij werkzaamheden boven schouderhoogte, aankleden of sporten.

De pijn betekent niet automatisch dat er iets beschadigd is.

Het kan zijn dat de schouder tijdelijk minder goed tegen de belasting kan. Wanneer je vervolgens activiteiten gaat vermijden, kan je belastbaarheid verder afnemen.

Daarom is het belangrijk om niet alleen naar pijn te kijken, maar ook naar wat je schouder op dit moment kan verdragen.

Moet je je schouder rust geven?

Volledige rust is meestal niet de oplossing.

Wanneer je je schouder langdurig zo min mogelijk gebruikt, kan kracht en belastbaarheid afnemen.

Dat betekent niet dat je door ernstige pijn heen moet bewegen.

Het gaat om het vinden van een passende hoeveelheid belasting.

Een beweging die vandaag nog te zwaar is, kan over een paar weken misschien weer goed gaan wanneer je de belasting geleidelijk hebt opgebouwd.

Wat kan fysiotherapie doen?

Bij schouderklachten begint fysiotherapie met een goede inventarisatie.

We bespreken onder andere:

• hoe de klachten zijn begonnen;
• welke bewegingen pijnlijk zijn;
• wat je dagelijks nodig hebt;
• welke sport of werkzaamheden je doet;
• hoe de klachten zich ontwikkelen;
• en wat je uiteindelijk weer wilt kunnen.

Daarna onderzoeken we de schouder en, wanneer relevant, omliggende gebieden.

Op basis daarvan maken we samen een behandelplan.

Oefeningen bij schouderpijn

Oefentherapie speelt bij veel schouderklachten een belangrijke rol.

Een oefenprogramma kan gericht zijn op bijvoorbeeld:

• kracht;
• bewegingsvrijheid;
• coördinatie;
• belastbaarheid;
• en het geleidelijk hervatten van activiteiten.

Er bestaat echter niet één beste schouderoefening voor iedereen.

Een oefening moet passen bij je klachten, mogelijkheden en doelen.

Maar mijn schouder doet juist meer pijn na het oefenen

Dat hoeft niet direct te betekenen dat de oefening schade heeft veroorzaakt.

Een nieuwe of zwaardere belasting kan tijdelijk een reactie geven.

Wel is het belangrijk om te kijken hoe sterk de reactie is en hoe lang deze aanhoudt.

Wanneer een oefening consequent tot een duidelijke verergering van je klachten leidt, kan het verstandig zijn de belasting aan te passen.

Een fysiotherapeut kan helpen om hierin de juiste balans te vinden.

Kan een stijve nek schouderpijn veroorzaken?

Nek en schouder werken nauw met elkaar samen.

Pijn die je rond de schouder voelt, kan soms vanuit de nek komen. Andersom kunnen schouderklachten invloed hebben op hoe je je nek en bovenrug beweegt.

Daarom kijken we bij een onderzoek niet uitsluitend naar de plek waar je pijn voelt.

We kijken naar het geheel.

Wanneer moet je naar de fysiotherapeut?

Een beoordeling kan zinvol zijn wanneer:

• je schouderpijn je dagelijkse activiteiten beperkt;
• je niet meer goed kunt sporten;
• de klachten blijven terugkomen;
• je bewegingsvrijheid duidelijk afneemt;
• of je niet goed weet hoe je de belasting moet opbouwen.

Je hoeft niet te wachten tot de klachten ernstig zijn.

Wanneer naar de huisarts?

Niet iedere schouderklacht is geschikt voor behandeling door een fysiotherapeut.

Neem contact op met je huisarts wanneer de klachten bijvoorbeeld plotseling zeer ernstig zijn ontstaan, na een ernstig ongeval zijn ontstaan of wanneer er andere symptomen zijn die niet goed bij een gewone schouderklacht passen.

Bij twijfel is medische beoordeling verstandig.

Hoe lang duurt schouderpijn?

Dat verschilt sterk per persoon en per type schouderklacht.

Sommige klachten herstellen relatief snel. Andere kunnen langere tijd aanwezig blijven.

Een langere klachtduur betekent niet automatisch dat er iets ernstigs aan de hand is. Wel kan het verstandig zijn om samen te kijken welke factoren het herstel beïnvloeden en hoe je de belastbaarheid kunt verbeteren.

Samengevat

Schouderpijn kan verschillende oorzaken en beïnvloedende factoren hebben. Alleen de plek waar je pijn voelt vertelt meestal niet het hele verhaal.

Bij veel schouderklachten is geleidelijke opbouw van beweging en belasting belangrijk. Oefentherapie kan daarbij een belangrijke rol spelen.

Heb je schouderpijn en merk je dat je dagelijkse activiteiten, werk of sport worden beperkt? Bij Fysiotherapie Braakhuis kijken we samen naar je klachten en naar wat je weer wilt kunnen.

Maak een afspraak

Goed om te weten

Deze informatie is algemene informatie en vervangt geen persoonlijk onderzoek of medisch advies. Schouderklachten verschillen sterk per persoon. De behandeling wordt daarom afgestemd op de individuele situatie.

Traplopen lijkt een eenvoudige beweging, totdat je knie pijn begint te doen.

Misschien voel je vooral pijn bij het naar beneden lopen. Of juist wanneer je omhoog loopt. Soms voel je de pijn ook bij hurken, fietsen of opstaan uit een stoel.

Kniepijn tijdens traplopen kan verschillende oorzaken hebben. Alleen op basis van de plek van de pijn is meestal niet te zeggen wat er precies aan de hand is.

Waarom doet traplopen pijn?

Traplopen vraagt relatief veel van je knie.

Je moet je lichaamsgewicht gecontroleerd omhoog of omlaag bewegen en daarbij voldoende kracht en controle leveren.

Wanneer de belasting groter is dan je knie op dat moment gewend is, kan dat klachten uitlokken.

Dat betekent niet automatisch dat er sprake is van schade.

Bij kniepijn spelen vaak meerdere factoren een rol, zoals:

• de hoeveelheid belasting;
• spierkracht en belastbaarheid;
• eerdere blessures;
• sport en werk;
• lichaamsgewicht;
• slaap en herstel;
• en de manier waarop je met de klachten omgaat.

Pijn aan de voorkant van de knie

Pijn aan de voorkant van de knie, rondom of achter de knieschijf, komt regelmatig voor.

Deze pijn kan bijvoorbeeld toenemen bij:

• traplopen;
• hurken;
• fietsen;
• hardlopen;
• springen;
• of langdurig zitten met gebogen knieën.

Dit wordt vaak aangeduid als patellofemorale pijn.

De oorzaak is meestal niet één afwijking aan de knieschijf. Verschillende factoren kunnen bijdragen aan het ontstaan en blijven bestaan van de klachten.

Moet je stoppen met traplopen?

Niet automatisch.

Wanneer traplopen pijnlijk is, kan het tijdelijk verstandig zijn om de belasting aan te passen.

Maar volledig vermijden van iedere belasting is meestal niet nodig.

Het doel is om de knie geleidelijk weer te laten wennen aan de belasting die je uiteindelijk nodig hebt.

Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat je tijdelijk minder vaak traploopt of activiteiten anders verdeelt en vervolgens geleidelijk opbouwt.

Helpen oefeningen bij kniepijn?

Bij veel vormen van knieklachten kan oefentherapie een belangrijk onderdeel van de behandeling zijn.

De oefeningen kunnen bijvoorbeeld gericht zijn op:

• kracht;
• coördinatie;
• controle van beweging;
• belastbaarheid;
• en het hervatten van sport of dagelijkse activiteiten.

Er is echter niet één oefening die voor iedereen met kniepijn werkt.

Een passend oefenprogramma wordt afgestemd op jouw situatie.

Waarom doet mijn knie pijn als ik sterker word?

Wanneer je begint met trainen, kan je knie tijdelijk reageren op de nieuwe belasting.

Een trainingsreactie betekent niet automatisch dat je de knie beschadigt.

Wel is het belangrijk om de belasting goed te doseren.

Wanneer de klachten steeds duidelijk toenemen of je activiteiten er juist verder door worden beperkt, kan het verstandig zijn de training aan te passen.

Kan ik sporten met kniepijn?

Vaak kan dat, maar de manier waarop je sport kan tijdelijk aangepast moeten worden.

Een hardloper kan bijvoorbeeld tijdelijk minder kilometers maken. Een voetballer kan de trainingsintensiteit verminderen. Iemand die krachttraining doet kan het gewicht of aantal herhalingen aanpassen.

Het uitgangspunt is om zo actief mogelijk te blijven binnen je mogelijkheden en vervolgens de belasting geleidelijk op te bouwen.

Wanneer kan fysiotherapie helpen?

Een fysiotherapeut kan helpen wanneer:

• de pijn blijft aanhouden;
• traplopen steeds moeilijker wordt;
• sporten niet meer lukt;
• de klachten steeds terugkomen;
• je onzeker bent over wat je kunt doen;
• of je niet weet hoe je de belasting moet opbouwen.

Tijdens de eerste afspraak kijken we naar je klachten, je activiteiten en je doelen.

Daarna bespreken we samen wat een passende aanpak is.

Wanneer naar de huisarts?

Niet iedere knieklacht hoeft door een fysiotherapeut behandeld te worden.

Neem contact op met de huisarts wanneer je bijvoorbeeld een ernstig trauma hebt gehad, je knie acuut sterk gezwollen is, je de knie niet kunt belasten of wanneer je andere klachten hebt die niet passen bij een gewone overbelastingsklacht.

Bij twijfel is medische beoordeling verstandig.

Samengevat

Kniepijn tijdens traplopen betekent niet automatisch dat je knie beschadigd is.

De belasting van traplopen kan tijdelijk groter zijn dan je knie gewend is. Door de belasting goed te doseren en geleidelijk op te bouwen, kun je vaak weer meer gaan doen.

Oefentherapie kan daarbij een belangrijke rol spelen.

Heb je knieklachten waardoor traplopen, sporten of dagelijkse activiteiten moeilijker worden? Bij Fysiotherapie Braakhuis kijken we samen naar je belastbaarheid en naar wat je weer wilt kunnen.

Maak een afspraak

Goed om te weten

Deze informatie is algemene informatie en vervangt geen persoonlijk onderzoek of medisch advies. Knieklachten kunnen verschillende oorzaken hebben en de juiste behandeling verschilt per persoon.